Γουδί, Βενιζέλος και Βαλκανικοί Πόλεμοι

Επεισόδιο όγδοο.

Καλώς ήρθατε σε ένα ακόμη επεισόδιο της σειράς «Η Ιστορία της Ελλάδας, από το 1800 έως σήμερα».

Στο προηγούμενο επεισόδιο φτάσαμε έως το τέλος του 1908. Η Ελλάδα είχε περάσει από τον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο και την αναδιοργάνωση μετά την ήττα του 1897, ενώ ο Μακεδονικός Αγώνας και η μονομερής ανακήρυξη της ένωσης της Κρήτης είχαν αφήσει ανοιχτές σοβαρές εθνικές και διπλωματικές εκκρεμότητες.

Μπαίνουμε στο 1909 με βασιλιά τον Γεώργιο τον πρώτο και πρωθυπουργό τον Γεώργιο Θεοτόκη. Η κοινοβουλευτική τάξη λειτουργεί, αλλά μεγάλο μέρος της κοινωνίας και του στρατεύματος θεωρεί ότι το κράτος δεν μπορεί να ανταποκριθεί ούτε στις εσωτερικές ανάγκες ούτε στον ανταγωνισμό των Βαλκανίων.

Τον Μάιο του 1909 ιδρύεται ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, μυστική οργάνωση αξιωματικών. Τα αιτήματά του δεν αποτελούν ολοκληρωμένο πολιτικό πρόγραμμα. Συνδυάζουν επαγγελματικές διεκδικήσεις, απομάκρυνση των πριγκίπων από την ενεργό στρατιωτική διοίκηση, ενίσχυση στρατού και στόλου και μια γενικότερη, ασαφή απαίτηση για «ανόρθωση» της διοίκησης, της δικαιοσύνης, της εκπαίδευσης και των οικονομικών.

Πίσω από την κρίση βρίσκονται διαφορετικές απογοητεύσεις: η μνήμη της ήττας του 1897, η αδυναμία της Αθήνας να επιβάλει την ένωση της Κρήτης, η προσάρτηση της Βοσνίας από την Αυστροουγγαρία και η ανακήρυξη της βουλγαρικής ανεξαρτησίας το 1908. Για τους αξιωματικούς, όλα αυτά αποδεικνύουν στρατιωτική και διοικητική ανεπάρκεια. Για άλλες κοινωνικές ομάδες, «ανόρθωση» σημαίνει λιγότερη φορολογική πίεση, αποτελεσματικότερη δικαιοσύνη ή περιορισμό των πελατειακών σχέσεων.

Τον Ιούλιο ο Θεοτόκης παραιτείται και τον διαδέχεται ο Δημήτριος Ράλλης. Όταν η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τον Σύνδεσμο, οι αξιωματικοί, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά, συγκεντρώνουν δυνάμεις στο Γουδί τις πρώτες ώρες της 15 Αυγούστου με το παλαιό ημερολόγιο, 28 Αυγούστου με το νέο.

Το κίνημα επικρατεί χωρίς μεγάλη ένοπλη σύγκρουση. Δεν καταργεί τη μοναρχία, δεν διαλύει το κοινοβούλιο και δεν εγκαθιστά τυπική στρατιωτική δικτατορία. Επιβάλλει όμως την παραίτηση του Ράλλη και ασκεί εξωκοινοβουλευτική πίεση στην κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, η οποία αναλαμβάνει μέσα στον Αύγουστο.

Η μεγάλη λαϊκή συγκέντρωση της 14 Σεπτεμβρίου με το παλαιό ημερολόγιο δείχνει ότι η δυσαρέσκεια υπερβαίνει τους στρατώνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι στρατιωτικοί, συντεχνίες, αγρότες, αστικές ομάδες και μεταρρυθμιστές έχουν κοινό σχέδιο. Η λέξη «ανόρθωση» χωρά διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες προσδοκίες.

Ο Σύνδεσμος αδυνατεί να μετατρέψει την πίεσή του σε σταθερή διακυβέρνηση και καλεί από την Κρήτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως πολιτικό σύμβουλο. Ο Βενιζέλος φτάνει στην Αθήνα στα τέλη του 1909 και προτείνει συμβιβασμό: αναθεωρητική, όχι συντακτική, Βουλή· επιστροφή της πολιτικής πρωτοβουλίας στους κοινοβουλευτικούς θεσμούς· και διάλυση του Συνδέσμου.

Η επιλογή του δεν είναι αυτονόητη. Ο Βενιζέλος έχει μεγάλη πολιτική εμπειρία στην αυτόνομη Κρητική Πολιτεία, αλλά δεν έχει ακόμη κυβερνήσει την Ελλάδα. Δεν γίνεται αμέσως πρωθυπουργός ούτε μετατρέπει τον Σύνδεσμο σε προσωπικό κόμμα. Πρώτα λειτουργεί ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στους αξιωματικούς, τον βασιλιά και τα παλαιά κόμματα.

Τον Ιανουάριο του 1910 ο Στέφανος Δραγούμης διαδέχεται τον Μαυρομιχάλη. Η Βουλή εγκρίνει την προκήρυξη αναθεωρητικής συνέλευσης και τον Μάρτιο ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος διαλύεται. Η στρατιωτική παρέμβαση έχει ανοίξει τον δρόμο για πολιτική αλλαγή, αλλά η αλλαγή συνεχίζεται πλέον μέσα από εκλογές και κοινοβουλευτικές διαδικασίες.

Στις εκλογές της 8 Αυγούστου με το παλαιό ημερολόγιο, οι παλαιοί κομματικοί σχηματισμοί διατηρούν συνολικά την πλειοψηφία. Πολλοί ανεξάρτητοι μεταρρυθμιστές εκλέγονται και ο Βενιζέλος, χωρίς ακόμη να έχει οργανώσει πλήρως νέο κόμμα, εκλέγεται με ισχυρή υποστήριξη στην Αττικοβοιωτία.

Τον Σεπτέμβριο, σε ομιλία στην πλατεία Συντάγματος, ο Βενιζέλος επιμένει στην αναθεώρηση και όχι στην κατάλυση του πολιτεύματος. Στις 6 Οκτωβρίου με το ημερολόγιο της εποχής αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Όταν δυσκολεύεται να εξασφαλίσει σταθερή κοινοβουλευτική στήριξη, συμφωνεί με τον βασιλιά σε νέα διάλυση της Βουλής.

Τα παλαιά κόμματα απέχουν από τις εκλογές της 28 Νοεμβρίου. Οι Φιλελεύθεροι κερδίζουν συντριπτική πλειοψηφία, αλλά το αποτέλεσμα πρέπει να διαβάζεται μαζί με αυτή την αποχή. Η νέα κυβέρνηση διαθέτει πλέον την κοινοβουλευτική δύναμη για εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις.

Παράλληλα ψηφίζονται νόμοι για τη διοίκηση, την εργασία και την απαλλοτρίωση μεγάλων ιδιοκτησιών, με ιδιαίτερη σημασία για τη Θεσσαλία. Οι νόμοι δεν εξαφανίζουν αμέσως την κοινωνική ανισότητα ούτε εφαρμόζονται παντού με τον ίδιο ρυθμό. Δείχνουν όμως μια συστηματικότερη κρατική παρέμβαση.

Η πολεμική προετοιμασία επιταχύνεται. Γαλλική αποστολή συμβάλλει στην αναδιοργάνωση του στρατού και βρετανική αποστολή στο ναυτικό. Νέος εξοπλισμός, εκπαίδευση και επιστράτευση βελτιώνουν την ετοιμότητα, ενώ το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ» προσφέρει σημαντικό ποιοτικό πλεονέκτημα. Η επιτυχία που θα ακολουθήσει δεν εξηγείται από έναν μόνο ηγέτη ή ένα μόνο όπλο, αλλά από θεσμική, οικονομική και στρατιωτική προετοιμασία πολλών ετών.

Η κυβέρνηση επαναφέρει επίσης τον διάδοχο Κωνσταντίνο και τους πρίγκιπες σε στρατιωτικές θέσεις, παρά την προηγούμενη απαίτηση του Συνδέσμου να απομακρυνθούν. Η απόφαση προκαλεί αντιδράσεις σε ορισμένους αξιωματικούς, αλλά εντάσσεται στην προσπάθεια συνεννόησης του Βενιζέλου με το Στέμμα. Η συνεργασία είναι πραγματική, όχι όμως απόδειξη ότι έχουν λυθεί όλες οι θεσμικές διαφωνίες.

Στις εκλογές του Μαρτίου του 1912 οι Φιλελεύθεροι ανανεώνουν την κυριαρχία τους. Ο Βενιζέλος παραμένει πρωθυπουργός και ο Γεώργιος ο πρώτος βασιλιάς. Η κυβερνητική διαδοχή της περιόδου είναι πλέον σταθερή: Θεοτόκης, Ράλλης και Μαυρομιχάλης μέσα στο 1909, Δραγούμης το 1910 και Βενιζέλος από τον Οκτώβριο του 1910 έως το τέλος του επεισοδίου.

Την ίδια ώρα, ο ιταλοοθωμανικός πόλεμος αποδυναμώνει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Ιταλία καταλαμβάνει τα Δωδεκάνησα, τα νησιά δεν περνούν στην Ελλάδα. Στα Βαλκάνια, η Σερβία και η Βουλγαρία συνάπτουν συμμαχία τον Μάρτιο. Η Ελλάδα και η Βουλγαρία υπογράφουν αμυντική συνθήκη στις 16 Μαΐου με το παλαιό, ή είκοσι εννέα με το νέο ημερολόγιο.

Η ελληνοβουλγαρική συνθήκη δεν συμφωνεί προκαταβολικά τη διανομή της Μακεδονίας. Αυτή η σκόπιμη εκκρεμότητα επιτρέπει τη συμμαχία, αλλά μεταφέρει τον ανταγωνισμό στο πεδίο: μετά τη νίκη, κάθε κράτος θα στηρίξει τις αξιώσεις του κυρίως στα εδάφη που ελέγχει στρατιωτικά.

Τον Μάιο η κυβέρνηση εμποδίζει προσωρινά τους Κρήτες αντιπροσώπους να εισέλθουν στην ελληνική Βουλή, για να αποφύγει πρόωρη σύγκρουση με την Πύλη. Με την έναρξη του πολέμου τον Οκτώβριο γίνονται δεκτοί. Η μεταβολή δείχνει ότι η Κρητική Ένωση εξελίσσεται σε στάδια και δεν ολοκληρώνεται νομικά με μία μόνο διακήρυξη.

Το Μαυροβούνιο αρχίζει τον πόλεμο στις αρχές Οκτωβρίου. Η Ελλάδα εισέρχεται στις επιχειρήσεις στις 5 Οκτωβρίου με το παλαιό ημερολόγιο, ή δεκαοκτώ με το νέο, μαζί με τη Σερβία και τη Βουλγαρία. Ο Βαλκανικός Σύνδεσμος είναι συμμαχία συγκυρίας απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όχι ενιαίο κράτος ούτε κοινή διοίκηση.

Ο Στρατός Θεσσαλίας, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κωνσταντίνο, νικά στο Σαραντάπορο και στα Γιαννιτσά. Η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα στη Θεσσαλονίκη, καθώς βουλγαρικές δυνάμεις πλησιάζουν επίσης την πόλη. Στις 26 Οκτωβρίου με το παλαιό, ή 8 Νοεμβρίου με το νέο ημερολόγιο, ο οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν πασάς υπογράφει την παράδοση της Θεσσαλονίκης στον ελληνικό στρατό.

Οι πηγές έχουν συχνά παρουσιάσει την κατεύθυνση προς τη Θεσσαλονίκη ως προσωπική σύγκρουση ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον Κωνσταντίνο. Η μεταξύ τους διαφωνία για τις επιχειρησιακές προτεραιότητες είναι τεκμηριωμένη, αλλά οι δραματοποιημένες φράσεις που τους αποδίδονται δεν είναι όλες εξίσου ασφαλείς. Γι’ αυτό κρατούμε το βέβαιο αποτέλεσμα: η κυβέρνηση πίεσε για ταχεία πορεία προς την πόλη και το στρατηγείο τελικά κινήθηκε προς αυτήν.

Η είσοδος του ελληνικού στρατού δεν μετατρέπει τη Θεσσαλονίκη σε ομοιογενή πόλη. Είναι μεγάλο οθωμανικό λιμάνι, με πολυπληθέστερη την εβραϊκή κοινότητα και με σημαντικές μουσουλμανικές, ελληνορθόδοξες, βουλγαρικές και άλλες κοινότητες. Η αλλαγή εξουσίας γεννά ελπίδες για ορισμένους, αβεβαιότητα ή φόβο για άλλους και άμεσα προβλήματα διοίκησης, εφοδιασμού και ασφάλειας.

Στη θάλασσα, ο στόλος υπό τον Παύλο Κουντουριώτη καταλαμβάνει θέσεις και νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου και χρησιμοποιεί τον Μούδρο ως βάση. Οι νίκες στην Έλλη, στις 3 Δεκεμβρίου με το παλαιό ημερολόγιο, και στη Λήμνο, στις 5 Ιανουαρίου του 1913, περιορίζουν την έξοδο του οθωμανικού στόλου από τα Στενά. Η κατοχή των νησιών είναι στρατιωτικό γεγονός, η τελική διεθνής απόφαση για την κυριαρχία τους δεν έχει ακόμη ληφθεί στο τέλος του 1913.

Στην Ήπειρο, η προέλαση είναι βραδύτερη. Μετά από πολιορκία και την τελική επίθεση στο Μπιζάνι, τα Ιωάννινα παραδίδονται στις 21 Φεβρουαρίου με το παλαιό, ή 6 Μαρτίου με το νέο ημερολόγιο του 1913. Ελληνικές δυνάμεις προχωρούν βορειότερα, όμως η χάραξη της Αλβανίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις θα περιορίσει την τελική ελληνική κυριαρχία.

Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων δεν είναι ενιαία. Η Αυστροουγγαρία και η Ιταλία υποστηρίζουν ιδιαίτερα τη δημιουργία ανεξάρτητης Αλβανίας, ενώ Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία έχουν διαφορετικούς συμμάχους και προτεραιότητες. Όλες, ωστόσο, επιδιώκουν να εμποδίσουν έναν ευρύτερο ευρωπαϊκό πόλεμο και διατηρούν για τον εαυτό τους αποφάσεις που οι βαλκανικοί στρατοί δεν μπορούν να κλείσουν μόνο με κατοχή εδάφους.

Στις 5 Μαρτίου με το παλαιό ημερολόγιο, ή δεκαοκτώ με το νέο, ο Γεώργιος ο πρώτος δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη από τον Αλέξανδρο Σχινά. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν ασφαλώς ευρύτερη συνωμοσία. Τον θρόνο διαδέχεται αμέσως ο Κωνσταντίνος ο πρώτος, ο έως τότε αρχιστράτηγος.

Στο μεταξύ, οι σύμμαχοι έχουν ήδη αρχίσει να συγκρούονται για τη Μακεδονία. Η Συνθήκη του Λονδίνου, στις 17 Μαΐου με το παλαιό, ή τριάντα με το νέο ημερολόγιο, τερματίζει τον πρώτο πόλεμο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχωρεί στους συμμάχους τα ευρωπαϊκά εδάφη δυτικά της γραμμής Αίνου–Μηδείας και παραιτείται από δικαιώματα στην Κρήτη. Η συνθήκη δεν μοιράζει τα εδάφη μεταξύ των συμμάχων και αναθέτει στις Μεγάλες Δυνάμεις τις αποφάσεις για την Αλβανία και τα νησιά του Αιγαίου.

Την 1η Ιουνίου με το νέο ημερολόγιο η Ελλάδα και η Σερβία συνάπτουν αμυντική συμμαχία. Φοβούνται βουλγαρική επίθεση και επιδιώκουν να διατηρήσουν τις περιοχές που ελέγχουν. Η σύγκρουση για τη διανομή δεν είναι απλή συνέχεια του πολέμου κατά των Οθωμανών: τώρα πρώην σύμμαχοι στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου.

Τη νύχτα της δεκαέξι προς 17 Ιουνίου με το παλαιό ημερολόγιο, είκοσι εννέα προς 30 Ιουνίου με το νέο, βουλγαρικές μονάδες επιτίθενται σε σερβικές και ελληνικές θέσεις. Αρχίζει ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος. Η Ελλάδα και η Σερβία αντεπιτίθενται, ενώ αργότερα παρεμβαίνουν η Ρουμανία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, η καθεμία για τους δικούς της στόχους.

Οι μάχες στο Κιλκίς και το Λαχανά, στη Δοϊράνη και προς τα στενά της Κρέσνας είναι εξαιρετικά αιματηρές. Ο ελληνικός στρατός προελαύνει, αλλά στις τελευταίες επιχειρήσεις βρίσκεται εξαντλημένος και με μακρές γραμμές ανεφοδιασμού. Η έκβαση δεν οφείλεται μόνο στις ελληνικές και σερβικές νίκες, η ρουμανική εισβολή προς τη Σόφια και η οθωμανική επάνοδος στην Ανατολική Θράκη καθιστούν τη θέση της Βουλγαρίας αδύνατη.

Για τις στρατιωτικές απώλειες δεν υπάρχει ένας αριθμός που να μπορεί να εκφωνηθεί χωρίς εξήγηση. Άλλοι πίνακες μετρούν μόνο νεκρούς στο πεδίο και άλλοι προσθέτουν όσους πέθαναν από τραύματα ή ασθένειες, αγνοούμενους και αιχμαλώτους. Μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι οι ελληνικές δυνάμεις είχαν αρκετές χιλιάδες νεκρούς και πολύ περισσότερους τραυματίες στους δύο πολέμους, με ιδιαίτερα βαρύ κόστος στον δεύτερο.

Βαρύ είναι και το κόστος για τους αμάχους. Καταστροφές οικισμών, λεηλασίες, εκτελέσεις, βίαιες μετακινήσεις και εκφοβισμός πληθυσμών καταγράφονται σε πολλά μέτωπα και αποδίδονται σε στρατούς και ένοπλες ομάδες διαφορετικών κρατών. Οι ακριβείς συνολικοί αριθμοί παραμένουν αβέβαιοι: οι έρευνες είναι άνισες, οι μαρτυρίες συχνά κομματικές και οι κατηγορίες θυμάτων δεν είναι κοινές. Η αναγνώριση αυτής της αβεβαιότητας δεν αναιρεί την τεκμηριωμένη έκταση της βίας.

Η διεθνής επιτροπή του Carnegie που ερεύνησε τους πολέμους συγκέντρωσε σημαντικές μαρτυρίες, αλλά εργάστηκε μετά τα γεγονότα, με άνιση πρόσβαση στις περιοχές, και το πόρισμά της αμφισβητήθηκε ήδη τότε από εμπλεκόμενες κυβερνήσεις. Το χρησιμοποιούμε ως κρίσιμη, όχι αλάνθαστη, πηγή και διασταυρώνουμε όπου είναι δυνατόν τις επιμέρους καταγγελίες.

Η Συνθήκη του Βουκουρεστίου υπογράφεται στις 28 Ιουλίου με το παλαιό, ή 10 Αυγούστου με το νέο ημερολόγιο. Η ελληνοβουλγαρική μεθόριος φτάνει από την Μπέλες έως τις εκβολές του Νέστου. Η Ελλάδα εξασφαλίζει τη Θεσσαλονίκη, μεγάλο μέρος της νότιας Μακεδονίας και την Καβάλα. Η συνθήκη ρυθμίζει τη μεθόριο με τη Βουλγαρία, δεν διευθετεί από μόνη της κάθε ελληνοοθωμανικό ή νησιωτικό ζήτημα.

Η Συνθήκη των Αθηνών, την 1η Νοεμβρίου με το παλαιό, ή δεκατέσσερις με το νέο ημερολόγιο, αποκαθιστά την ειρήνη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ρυθμίζει ζητήματα υπηκοότητας, περιουσίας, θρησκευτικών κοινοτήτων και αιχμαλώτων. Παραπέμπει στις προηγούμενες διεθνείς πράξεις, δεν λύνει την εκκρεμότητα της κυριαρχίας στα νησιά, η οποία θα κριθεί από τις Δυνάμεις το 1914.

Την 1η Δεκεμβρίου με το ημερολόγιο που χρησιμοποιεί τότε η Ελλάδα, ή δεκατέσσερις με το νέο, υψώνεται επίσημα η ελληνική σημαία στο φρούριο Φιρκά των Χανίων, παρουσία του βασιλιά Κωνσταντίνου και του Βενιζέλου. Η τελετή επισφραγίζει την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα έπειτα από διαδοχικές επαναστάσεις, καθεστώς αυτονομίας, μονομερείς πράξεις και διεθνείς συνθήκες.

Μέχρι το τέλος του 1913, η έκταση και ο πληθυσμός του ελληνικού κράτους έχουν σχεδόν διπλασιαστεί. Οι ακριβείς συγκρίσεις διαφέρουν ανάλογα με την απογραφή, τη χρονολογία και το αν συνυπολογίζονται περιοχές με εκκρεμή κυριαρχία. Στο κράτος εντάσσονται η Ήπειρος έως τη νέα αλβανική μεθόριο, η νότια Μακεδονία με τη Θεσσαλονίκη, η Κρήτη και νησιά που διοικούνται από την Ελλάδα αλλά δεν έχουν ακόμη όλα οριστικά αναγνωριστεί διεθνώς.

Η διεύρυνση δημιουργεί ένα πολύ πιο σύνθετο κράτος. Στις νέες επαρχίες ζουν ελληνόφωνοι και σλαβόφωνοι χριστιανοί, μουσουλμάνοι, Εβραίοι, Βλάχοι και άλλες κοινότητες, με διαφορετικές γλώσσες, θεσμούς και εμπειρίες. Η ενσωμάτωση απαιτεί διοίκηση, δικαιοσύνη, φορολογία, σχολεία, υποδομές και πολιτικές για την ιδιοκτησία και την υπηκοότητα. Δεν είναι μία αυτόματη ή χωρίς συγκρούσεις διαδικασία.

Ο όρος «απελευθέρωση» αποδίδει την επίσημη ελληνική οπτική και την εμπειρία πολλών ορθόδοξων πληθυσμών, όχι όμως όλων των κατοίκων. Σε μια σφαιρική αφήγηση χρειάζεται να συνυπάρχει με ακριβέστερους όρους, όπως κατάληψη, παράδοση, αλλαγή διοίκησης και διεθνής αναγνώριση, ανάλογα με το συγκεκριμένο στάδιο και την κοινότητα που εξετάζουμε.

Από το Γουδί έως το Βουκουρέστι, η Ελλάδα έχει αλλάξει πολιτικό ρυθμό, στρατιωτική ικανότητα και γεωγραφική κλίμακα. Το κίνημα του 1909 δεν έφερε μόνο του αυτή την έκβαση, ούτε οι νίκες ανήκουν σε έναν άνθρωπο. Η κυβέρνηση Βενιζέλου, ο στρατός και το ναυτικό, η μοναρχία, η διπλωματία, οι σύμμαχοι και οι αντίπαλοι έδρασαν μέσα σε μια συγκυρία όπου η Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχωρούσε από το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής της επικράτειας.

Στις 31 Δεκεμβρίου του 1913, ο Κωνσταντίνος ο πρώτος είναι βασιλιάς και ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός. Η συνεργασία τους έχει συνδεθεί με τη νίκη, αλλά οι διαφορετικές αντιλήψεις τους για τη στρατηγική, τη διπλωματία και τα όρια της βασιλικής εξουσίας δεν έχουν εξαφανιστεί. Η Ευρώπη, παράλληλα, πλησιάζει σε γενικευμένο πόλεμο.

Στο επόμενο επεισόδιο περνάμε στα χρόνια 1914–1918, όταν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος θα μετατρέψει τις διαφωνίες Βενιζέλου και Κωνσταντίνου σε Εθνικό Διχασμό και θα δημιουργήσει δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας.